Historia zapisana w bruku #3. Nie tylko Stare Miasto ma swoje tajemnice.

Trwałość krajobrazu ponad ideologię. Patrząc na tabelę, od razu rzuca się w oczy jedna rzecz: zdecydowana większość tych ulic przeszła przez wszystkie epoki niemal bez szwanku. Orla, Różana, Jasna, Ułańska, Garbary, Czarna Droga — żadna zmiana polityczna nie miała ochoty ich dotykać. To nazwy zakorzenione w terenie, w pamięci mieszkańców, w codziennym użyciu. Władza mogła przemianowywać reprezentacyjne aleje w centrum, ale w robotniczej dzielnicy tabliczka z napisem 'Krótka’ po prostu… zostawała.

Polszczenie przez tłumaczenie. Podobnie jak w śródmieściu, II Rzeczpospolita w 1920 roku sięgnęła po najprostsze rozwiązanie: tłumaczenie jeden do jednego. Posener Straße stała się Poznańską, Berliner Straße — Grunwaldzką lub Świętej Trójcy, Kujawier Straße — Kujawską. Tam gdzie nazwa pruska była topograficzna lub kierunkowa, polska odpowiedź była jej lustrzanym odbiciem. Szybko, sprawnie i bez niepotrzebnych dyskusji.

Patron kontra patronka — przypadek ulicy Fornalskiej. Ulica Stanisława Leszczyńskiego — króla Polski i księcia Lotaryngii — w 1952 roku zamieniła się w ulicę Małgorzaty Fornalskiej, działaczki komunistycznej rozstrzelanej przez Niemców w 1942 roku. To charakterystyczny dla stalinizmu zabieg: historyczny patron z okresu szlacheckiej Polski ustępuje miejsca bohaterowi ruchu robotniczego. Po 1989 roku Leszczyński wrócił na swoje miejsce, a Fornalska zniknęła z map Bydgoszczy.

Kim był Jan Olszewski z Hippelstraße? Dawna Hippelstraße przez kilkadziesiąt lat nosiła imię księdza Augustyna Kordeckiego, obrońcy Jasnej Góry — i wróciła do niego po 1989 roku. W latach 1950–1991 była jednak ulicą Jana Olszewskiego. Według Bydgoskiego Słownika Toponimów był to nauczyciel, radny miasta, członek Komunistycznej Partii Polski i działacz związków zawodowych, urodzony w 1903 roku — zmarły w 1937. Ta data śmierci mówi wiele: rok 1937 to szczyt stalinowskiej wielkiej czystki, która pochłonęła tysiące polskich komunistów przebywających w ZSRR.

Szwederowska, która stała się Skorupki. Ciekawy jest też przypadek dawnej Schwedenbergstraße. W 1920 roku spolszczono ją jako Szwederowską — logicznie, bo prowadziła w stronę Szwederowa. Ale już w 1921 roku przemianowano ją na ulicę księdza Ignacego Skorupki, kapelana poległego w bitwie warszawskiej 1920 roku. To jeden z nielicznych przykładów w tej dzielnicy, gdzie polska władza zrezygnowała z topografii na rzecz kultu bohatera — i to zaledwie rok po odzyskaniu miasta.

Szwederowo i Okole uczą pokory wobec historii. Nie wszystko, co pruskie, musiało znikać — i nie wszystko, co polskie, musiało być nowe. Często wystarczyło przetłumaczyć, zachować i zamieszkać. Te dzielnice robiły to przez pokolenia, po cichu i bez fanfar.